Historia - POWSTANIE I ROZWÓJ PANSTWA RZYMSKIEGO

POWSTANIE I ROZWÓJ PANSTWA RZYMSKIEGO - ITALIA I JEJ MIESZKANCY
- warunki geograficzne Pólwyspu Apeninskiego - tereny dogodne pod uprawe zbóz (Nizina Padonska), lagodne zbocza Gór Apeninskiech wykorzystywane do uprawy winorosli i oliwek, owoców; klimat sródziemnomorski,
- ludnosc - wiekszosc stanowili Italicy, nalezacy do ludów indoeuropejskich, którzy przybyli zza Alp w II tysacleciu p.n.e. - zajmowali sie pasterstwem, uprawa roli; wsród Italików przodowali Latynowie, których najwazniejszym miastem byl Rzym oraz Samnici; Etruskowie (osiedlili sie w I tysiacleciu p.n.e.) - umieli osuszac grunty, rozwineli rzemioslo i handel; Grecy, którzy w okresie wielkiej kolonizacji przybyli na tereny poludniowe Italii,
- legenda o zalozeniu Rzymu (753 r. p.n.e.) przez Romulusa, który zabil swojego brata Remusa i obial niepodzielnie wladze; miasto polozone na siedmiu wzgórzach nad Tybrem; po Romulusie Rzymem rzadzilo jeszcze 6 królów, a ostatni Tarkwiniusz Pyszny zostal obalony i wprowadzono ustrój republikanski.
- EKSPANSJA RZYMU
- przyczyny - dazenie do zdobycia ziem pod uprawe i hodowle, przeludnienie - chlopi otrzymywali nadzialy ziemi; bogate lupy wojenne, z których znaczna czesc przypadla wodzowi, mozliwosc czerpania zysków z podbitych terenów; dazenie polityków i wodzów do wojny - prawo do tryumfu,
- armia rzymska - armia stala, konsulowanie oglaszali mobilizacje co roku sposród mezczyzn w wieku 17-46 lat, powolany musial stawic sie z wlasnym uzbrojeniem, sprzymierzency musieli dostarczac oddzialów, na czele których stawali dowódcy rzymscy,
* legion skladal sie z 30 manipulów, czyli 3000 ciezkozbrojnych piechurów (dluga wlucznia, miecz, tarcza, skórzany pancerz i zelazny miecz), 1200 lekkozbrojnych (krótkie oszczepy, lekkie plecione tarcze i skórzane helmy), 300 jezdzców, a takrze rzemieslnicy; dyscypline utrzymywano poprzez kary cielesne i nagrody,
- do 264 r. pn.e. Rzym prowadzil podbój Pólwyspu Apeninskiego - trzy wojny Rzymu z Samnitami zakonczone w 290 r. p.n.e. zdobyciem kampani i Apulii, wojna z Tarentem, który uzyskal pomoc króla Epiru Pyrrusa - 275 r. p.n.e. kleska Pyrrusa pod Benewentem - zajecie miast greckich w Italii,
* powiazanie podbitych terenów sojuszem - sprzymierzency (sojusznicy) musieli dostarczyc pomoc zbrojna, daniny, za co Rzym nie wtracal sie w sprawy wewnetrzne, pilnujac tylko, aby wladze sprawowali wierni mu politycy; sojusznicy otrzymali obywatelstwo rzymskie w I w. p.n.e.,
* kolonie - osady zakladane przez Rzym w miejscach strategicznych: na szlakach komunikacyjnych, na wybrzezach, pod wzgledem administracyjnym i urbanistycznym byly kopiami Rzymu,
- wojny punickie - Kartagina zalozona w IX w. p.n.e. przez Fenicjan w pólnocnej Afryce, z czasem obiela swoim wplywem Sycylie, Hiszpanie
* 264-241 p.n.e. - Kartagina oddala Sycylie, ograniczyla flote, zaplacila kontrybucje,
* 218-202 p.n.e. - marsz Hannibala przez Pireneje,, poludniowa Galie, Alpy - efekt zaskoczenia Rzymian, zwyciestwo Hannibala pod Kannami w 216 r. p.n.e.; wyprawa Publiusza Korneliusza Scypiona (Afrykanskiego) na tereny afrykanskie Kartaginy i zmuszenie Hannibala do opuszczenia Italii, kleska Hannibala pod Zama w 202 r. p.n.e. - Kartagina utracila posiadlosc w Hiszpani, flote, musiala zaplacic kontrybucje,
* 149-146 p.n.e. - zburzenie Kartaginy, sprzedanie do niewoli jej mieszkanców, opanowanie przez Rzym Afryki i utworzenie prowincji,
- prowincje - obszary zamorskie, ludnosc musiala placic podatki, brak wlasnej armii; poniewaz Rzym nie mial rozwinietego systemu urzedniczego zbieraniem podatków w prowincjach zajmowali sie dzierzawcy (publikanie), którzy zobowiazani byli wplacac okreslone sumy do skarbu panstwa, ale doprowadzilo to do naduzyc i propretorzy w prowincjach; zarzad prowincjami sprawowali prokonsulowie i propretorzy po uplywie ich kadencji urzedniczej w Rzymie,
- do konca II w. p.n.e. zajeto Grecje, Macedonie, Azje Mniejsza,
- podbój Galli przez Cezara, który w 52 r. p.n.e. pokonal Wercyngetoryksa, dowódce powstania Gallów,
- podboje cesarskie - Egipt (30 r. pn.e.), w I w. p.n.e. zajeto Brytanie, cesarz Trajan na przelomie I/II w. podbil Dacje (dzisiejsza Rumunia), Armenie, Mezopotamie
* Imperium Romanum = wladza Rzymu. SPOLECZENSTWO RZYMSKIE (III - I W. P.N.E.) - PODZIAL LUDNOSCI OPANOWANEJ ITALII NA GRUPY O RÓZNYM ZAKRESIE UPRAWNIEN
- obywatele rzymscy - posiadali prawa prywatne i publiczne: glosowanie na Zgromadzeniach, sprawowanie urzedów i godnosci kaplanskich, mieli prawo zawierania waznego malzenstwa i nabywania na wlasnosc rzeczy i majatku,
* patrycjusze - czlonkowie bogatych rodów, majacy prawo zasiadania w senacie; poczatkowo byla to zamknieta grupa, która w wyniku walk z plebejuszami utracila swoje przywileje; z tej grupy wywodzic sie beda nobilowie,
* plebejusze - ludnosc wolna, ale poczatkowo pozbawiona praw obywatelskich; w wyniku walk z patryciuszami uzyskali prawo wyboru trybuna ludowego, edylów, dostep do wszystkich urzedów, z ich inicjatywy oglosszono Prawo XII Tablic,
- Latynowie - brak prawa glosowania i piastowania urzedów w Rzymie po pewnym czasie otrzymywali obywatelstwo,
- sprzymierzency - zakaz prowadzenia wojen i samodzielnej polityki zagranicznej, mieli obowiazek dostarczania oddzialów wojskowych i danin,
- ludnosc prowincji - brak praw, obowiazek placenia wysokich podatków, wladze wojskowa i sadowa sprawowal namiestnik prowincji.
- ARYSTOKRACJA - najbogatrza, wplywowa, posiadala wladze
- nobilowie (nobilis - szlachetny) - wlasciciele latyfundiów, piastujacy godnosci senatorskie i urzedy, zabiegali o popularnosc wsród proletariatu rozdajac zboze i organizujac zawody cyrkowe, do nobiltas nalezalo okolo 25 rodzin, wywodzacych sie z patrycjuszy i najbogatrzych rodów plebejuszy
- ekwici, czyli jezdzcy nalezacy do centurii jazdy (bogaci przedsiebiorcy, kupcy, wlasciciele majatków ziemskich, publikanie - dzierzawcy podatków w prowincjach).
- CHLOPI - z prowincji naplywalo takze do Rzymu tanie zboze, stad male gospodarstwa upadly lub musialy przestawic sie na uprawe winnej latorosli; polozenie chlopów pogorszylo sie w wyniku licznych wojen (wojny niszczyly pola, zasiewy, chlopi stanowili podstawe armii, stat brak rak do pracy na wsi, podzialy ziemi miedzy synów, koniec podbojów Italii - brak przydzialów nowych gruntów zabranych sprzymierzencom)
- czeste ucieczki chlopów do miast, gdzie stanowili proletariat (proles - potomstwo, ludzie ci nie mieli nic oprócz licznych dzieci), posiadajacy prawa wyborcze, zadajacy ''chleba i igrzysk''.
- WYZWOLENCY - niewolnicy obdarowani wolnoscia przez pana lub wykupieni z niewoli, mieli ograniczone prawa obywatelskie.
- NIEWOLNICY - II-I w. p.n.e. najwiekszy rozwój niewolnictwa - wzrost liczby niewolników po wojnach, niska cena, stad ich praca stala sie oplacalna; ich los zalezal od wlascicieli, traktowani jak narzedzia, wykorzystywani do ciezkich prac; masowo stosowano ich prace w rolnictwie, zwlaszcza w wilelkich majatkach zwanych latyfundiami; wystepowali w amfiteatrach jako gladiatorzy
- powstanie Spartakusa (73-71 p.n.e.)- pokonanie wojsk niewolniczych przez Marka Lyciniusza Krassusa pod Brundyzjum, ukrzyzowano 6000 ludzi.
- REFORMY BRACI GRAKCHÓW
- II w. p.n.e. - nadmierna liczba niewolników, demoralizacja proletariatu domagajajacego sie ''chleba i igrzysk'', zmniejszenie sie liczby rolników, co powodowalo stale zmniejszanie sie liczby zobowiazanych do sluzby wojskowej - stat potrzeba przeprowadzenia reform, zwlaszcza rolnej,
* rywalizacja optymatów (bogate i wplywowe rody patryciuszy, zswolennicy senatu, przeciwnicy reform) i popularów (popieranych przez plebejuszy i ekwitów, zwolennicy reform),
- Tyberiusz Grakchus w 133 r. p.n.e. jako trybun ludowy przeprowadzil ustawe o reformie rolnej, na mocy której miano odebrac wielkim wlascicielom ziemskim ziemie nalezaca do panstwa i rozdzielic miedzy bezrolnych, maksymalnie mozna bylo posiadac okolo 250 ha gruntu publicznego - opór wlascicieli i senatu, przewlekano realizacje reformy, zamieszki w Rzymie w czsie których zginal Tyberiusz Grakchus,
- Gajusz Grakchus e 123 r. p.n.e. zostal trybunem ludowym, przeprowadzil ustawe o rozdawnistwie zboza przez panstwo, ekwici otrzymali prawo roapatrywania spraw o naduzycia finansowe w prowincjach, chcial nadac obywatelstwo sprzymierzencom italskim - wywowalo to zamieszki stronnistw, zabito 3000 popularów, Gajusz Grakchus kazal sie zabic wiernemu sludze,
- pod koniec II w. p.n.e. reforma wojskowa Mariusza, wodza i przywódcy popularów - tworzenie stalej, zawodowej, lepiej wicwiczonej armii rekrutujacej sie z ochotników, poslusznym rozkazom wodzów; za sluzbe placono zold, a weterani mogli dostac od dowódcy nadzial ziemi; dokononano zmiany ekwipunku i uzbrojenia zolnierzy. USTRÓJ REPUBLIKI RZYMSKIEJ - USTRÓJ REPUBLIKI RZYMSKIEJ - wyksztalcil sie po upadku ostatniego króla Tarkwiniusza (okolo 509 r. p.n.e.) w toku walk pomiedzy patrycjuszami (arystokracja, dobrze urodzeni, grupa zamoznych rodzin majacych dostep do urzedów) a plebejuszami (reszta obywateli - mozni i chlopi - nie mieli dostepu do urzedów, posiadali prawo odmowy udzialu w kampanii wojennej, stad wywalczyli stworzenie urzedu trybuna ludowego)
* res publica - rzymianie okreslali swoje panstwo jako ''rzecz publiczna'', czyli dobro powszechne - stad taka forme panstwa rzymskiego nazwano republika,
- Zgromadzenie Ludowe obywateli rzymskich (w wojsku zgromadzenia centurialne najbogatrzych obywateli - wybór konsulów i wyzszych urzedników, decyzje dotyczace wojny i pokoju, w dzielnicach zgromadzenia trybusowe, w których nie miala znaczenia zamoznosc obywateli - ustawodawstwo, wybór urzedników nizszych, trybuna ludowego) - Zgromadzenia mialy funkcje ustawodawcze, ale bez prawa inicjatywy ustawodawczej; decydowaly o wojnie i pokoju, wyborze urzednoków oraz o ratyfikacji traktatów, glosowano ''za'' lub ''przeciw'' nie dyskutujac,
- urzednicy wyzsi
* konsulowie (2) - dowódcy armii, namiestnicy waznych prowincji, zwolywali Zgromadzenia Ludowe i Senat, mieli iniciatywe ustawodawcza, kadencja 1 rok, który otrzymywal nazwe danego konsula,
* pretorzy (1-2) - przewodniczyli sadom,
* cenzorzy (2) - listy senatorów, spis obywateli, finanse panstwa, kadencja 5 lat,
- urzednicy nizsi
* edylowie (2) - igrzyska, porzadek w miescie, rozdawnictwo zboza, nadzór nad targowiskami oraz miarami i wagami,
* kwestorzy (4) - administracja finansami panstwa i armii,
- trybuni ludowi (poczatkowo mniej pózniej 10) - nietykalni, obroncy praw ludu, prawo veta w stosunku do rozporzadzen Zgromadzenia, urzadników i senatu, prawo zwolania Zgromadzenia i iniciatywy ustawodawczej, dom trybuna musial byc zawsze otwarty, aby szukajacy schronienia mogli do niego wejsc,
- dyktator - obdarzony pelnia wladzy w chwili zagrozenia, wojny na czas 6 miesiecy,
- senat (300) - byli urzednicy, którzy zasiadali w nim praktycznie dozywotnio wedlug list cenzorów i odpowiedniego cenzusu majatkowego - kierowal polityka zagraniczna, opiniowal propozycje uchwal, udzielal rad urzednikom, obsadzal pracowników w prowincjach.
- SLABOSC SYSTEMU REPUBLIKANSKIEGO
- roczna kadencja urzedników i ich mala liczba (47) na tak wielkie imperium, urzedy nalezalo pelnic wedlug okreslonego porzadku i w odpowiednim wieku zycia (konsulem mozna bylo zostac w wieku 43 lat), urzedy byly dostepne dla najbogatrzych, urzednicy z wlasnych pieniedzy finansowali publiczne prace,
- pomimo wybieralnosci urzedników zym byl republikom arystokratycana,
- nieplatnosc urzedów, stód przez rok chciano osiagnac jak najwieksze korzysci przez sprawujacych wladze,
- czyste walki miedzy ugrupowaniami(np. optymatów z popularami zakonczona dyktatura Sulli w 82-79 p.n.e. - ograniczyl kompetencje Zgromadzen Ludowych, trybunów ludowych i cenzorów, usunal ekwitów z sadownictwa, podwyzszyl liczbe senatorów do 600, rozpoczal liczne prace budowlane w Rzymie wprowadzil listy proskrypcyjne, na których znalezli sie jego przeciwnicy skazani w ten sposób na smierc, przeprowadzil akcje kolonizacyjna oddajac skonfiskowana ziemie 100 tys. zolnierzy),
- walki miedzy wodzami - np. Gajusz Juliusza Cezara i Gnejusza Pompejusza - bitwa pod Farsalos 48 r. p.n.e.,
- manipulowanie wyborami przez bogatych, którzy ''kupowali'' glosy biednych. KRYZYS REPUBLIKI
POWSTANIE CESARSTWA RZYMSKIEGO - PRZYCZYNY KRYZYSU POLITYCZNEGO REPUBLIKI
- ogromne rozmiary panstwa, którego ustrój republikanski byl typowy dla miast - panstw, przy niewielkich róznicach majatkowych obywateli; w Rzymie róznice majatkowe miedzy ludzmi byly ogromne,
- slabosc systemu republikanskiego (patrz lekcja ustrój republikanski), brak kadry urzedniczej, sprawnego systemu podatkowego,
- brak reform ustrojowych, opór senatu broniacego starego porzadku - wojny optymatów z popularami (patrz lekcja spoleczenstwo rzymskie...), od 133 r. p.n.e. ciagle wojny domowe, postepujacy chaos,
* 90-88 p.n.e. wojna sprzymierzencza, która zmusila zagrozonych Rzymian do ustepstw i nadania Italikom obywatelstwa - wojna ujawnila slabosc senatu i monopol nobilów na wladze,
- brak stalego wojska - reforma Mariusza (104-100 p.n.e.)spowodowala pojawienie sie wojska zacieznego slepo poslusznego dowódcom, którzy wystapili przeciwko instytucjom republiki, liczne ''wojny domowe''.
- PIERWSZY TRIUMWIRAT
- 60 r. p.n.e. - porozumienie Gnejusza Pompejusza (wódz rzymski, podbil tereny w Azji, mial poparcie armii), Marka Licyniusza Krassusa (najbogatrzy czlowiek w Rzymie, pogromca Spartakusa, popierany praez ekwitów) i Galiusza Juliusza Cezara (przywódca popularów, popierany przez lud) - nic nie moglo wydarzyc sie w Rzymie bez ich zgody, decydowali o obsadzie urzedów,
- 59 r. p.n.e. Cezar konsulem, a rok pózniej rozpoczal podbój Galicji Zaalpejskiej, popierany przez slepo posluszna mu armie stanowil zagrozenie dla triumwirów,
- rozpad triumwiratu po smierci Krassusa (zamordowany w czasie walk z Partami na wschodzie Imperium w 53 r. p.n.e.),
- 49 r. p.n.e. wojna Cezara z Pompejuszem - zlamanie zakazu senatu i przejscie przez graniczny Rubikon, pokonanie wojsk wiernych Pompejuszowi w Hiszpani i rozgromienie armii samego Pompejusza w bitwie pod Farsalos w 48 r. p.n.e.
-DYKTATURA CEZARA
- dozywotni urzad duktatora - koniec republiki,
- reformy Cezara - ograniczyl bezplatne rozdawnictwo zboza, zmniejszyl ilosc proletariuszy w Rzymie, stworzyl dogodne mozliwosci osiedlania sie w prowincjach, prace nad przebudowa Rzymu, surowa ustawa ograniczajaca zdzierstwa w prowincjach - kontrola nad publikanami, zbierajacymi podatki, przyznanie obywatelstwa rzymskiego i samorzadu miastom i prowincjom Imperium, reforma kalendarza (46 r. p.n.e.) - kalendarz julianski(3 lata + czwarty ''przestepny''), zwiekszenie liczby senatorów do 900 - ponad 30 ustaw zwanych ''lex Julia'',
- idy marcowe (15 III 44 p.n.e.) - spisek w senacie (Marek Brutus, Gajusz Kassjusz) - zabójstwo Cezara.
- DRUGI TRIUMWIRAT - 43 R. P.N.E.
- Marek Antoniusz (wódz rzymski, wspólpracownik Cezara), Oktawian (adoptowany przez Cezara wnuk jego siostry) i Marek Emiliusz Lepidus - podzial stref wplywów w Imperium, rozbicie stronnictwa republikanskiego pod Filippi w 42 r. p.n.e.,
- pokonanie wojsk Antoniusza i Kleopatry pod Akcjum w 31 r. p.n.e. - Oktawian jedynowladca - poczatek cesarstwa w Rzymie, rozkwit kultury, planowana rozbudowa Rzymu,
* 29 r. p.n.e. Oktawian, któremu nadano tytul August (''dostojny''), odbyl triumf i zamknal Swiatynie Janusa na znak zakonczenia wojen domowych.
- FORMY CESARSTWA
- pryncypat - Oktawian August wladca Imperium (30 r. p.n.e. - 14 r. p.n.e.), ale zachowal resztki ustroju republikanskiego - ''komedia republiki'' (senat, urzednicy zalezni od wladcy i senatu),
* sam skupil wladze jako: imperator (najwyzszy wódz), princeps senatus (pierwszy senator), prokonsul (zarzadzl 18 prowincjami cesarskimi), najwyzszy kaplan, trybun ludowy, cenzor ukladajacy listy senatorów,
* pryncypat nie byl monarchia dziedziczna, chociaz cesarz mógl wyznaczyc swojego nastepce; aklamacja - obwolanie imperatorem przez zolnierzy, senat potwierdzal ten tutul, a zgromadzenie zatwierdzalo uchwale senatu,
* reforma armii - stworzono stala, zawodowa armie, w której sluzba trwala 16 - 24 lat, po której zolnierze otrzymywali nadzial ziemi; utworzenie przybocznej gwardii cesarskiej - pretorianie oraz strazy pozarnej w Rzymie,
- dominat - cesarz Doklecjan (III/IV w.) wprowadzil monarchie absolutna, w której cesarz tworzyl prawo, ale stal ponad nim, poddani musieli oddawac mu czolobitnosc; wprowadzil tez system tatrachii, czyli wspólrzedów czterech panujacych - dwóch augustów i dwóch cezarów.
- ZALETY NOWEGO USTROJU CESARSKIEGO
- zaleznosc urzedników od wladcy, jednolity podzial administracyjny,
- stabilnosc systemu wladzy,
- stworzenie silnej armii, fortyfikacje granic, zaniechanie powazniejszych podbojów sprzyjalo rozwojowi gospodarczemu prowincji,
- wyciszenie wojen wewnetrznych (pax romana) - romanizacja prowincji, nadanie w 212 r. p.n.e. przez cesarza Karakalle obywatelstwa mieszkancom Imperium. KULTURA STAROZYTNEGO RZYMU - RELIGIA
- w pierwotnych wierzeniach dominowaly bóstwa rolnicze i opiekuncze (Lary i Penaty), pod wplywem Greków Rzymianie przyswoili sobie ich religie, mity, wyobrazenia bogów, nadajac im wlasne imiona (Jowisz= Zeus, Wenus = Afrodyta, Neptun = Posejdon, Mars = Ares),
- rozwój chrzescijanstwa na ziemiach Imperium, które w 313 r. p.n.e. edyktem mediolanskim cesarza Konstantyna Wielkiego uzyskalo swobode wyznania, a w 380 r. (niektóre zródla podaja rok 392) dekretem cesarza Teodozjusza Wielkiego stalo sie religia panstwowa.
- PISMIENNICTWO
- Marek Tuliusz Cycero - mowy sadowe i polityczne (Przeciw Werresowi, Przeciw Katylinie), pisma filozoficzne i prawno - polityczne (O panstwie), ogromny wklad w rozwój jezyka lacinskiego,
- Publiusz Wergiliusz Maro - ''Georgiki'' (tematyka wiejska), ''Eneida'' (epopeja narodowa o losach Eneasza, protoplasty Rzymian),
- Horacy - Piesni, Satyry, Listy,
- Publiusz Owidjusz Naso - ''Sztuka kochania'' (poradnik uwodzenia dla zakochanych), ''Metamorfozy'' (''Przemiany'' - utwór mitologiczny), na wygnaniu napisal ''Zale'', ''Listy z Pontu'',
- Seneka - filozof, pisarz autor tragedii (''Fedra'', ''Agamemnon''), wychowawca cesarza Nerona,
- Terencjusz - komediopisarz,
- historycy - Liwiusz (''Od zalozenia Rzymu''), Katon Starszy - ''Poczatki'' (od zalozenia Rzymu do 149 r. p.n.e.), Pobliusz Korneliusz Tacyt - dzielo etnograficzne Germania, Dzieje (69-96), Roczniki (lata 14-68),
- Gajusz Juliusz Cezar - ''Owojnie galijskiej'', ''O wojnie domowej''
- Publiusz Korneliusz Nepos - ''Zywoty wybitnych mezów'', ''Kroniki'',
- Poliniusz Starszy - ''Historia naturalna'' (wiadomosci ze wszystkich dziedzin ówczesnej wiedzy),
- Marek Witruwiusz - O architekturze - dorobek mysli greckiej i rzymskiej w dziedzinie budownictwa, nowatorskiej techniki.
- FILOZOFIA - na mocy uchwaly senatu na poczatku II w. p.n.e. filozofowie zostali wydaleni z Rzymu, ale pod wplywem Grecji zaczeto interesowac sie filozofia; Rzymianie oczekiwali odpowiedzi na konkretne pytania: jak osiagnac szczecscie, jaki jest najlepszy ustrój; Rzymianie nie stworzyli wlasnej mysli filozoficznej, nadali kierunkom greckim charakter praktyczny
- stoicyzm - zromanizowany, uznajacy wszystkie bóstwa za przejaw tej samej rozumnej sily boskiej, upatrujacy w republice najdoskonalszy ustrój - wyznawcami tego kierunku byli prawnicy, którym stoicka logika pomagala usystematyzowac przepisy prawne (Mucjusz Scewola, Seneka, cesarz - filozof Marek Aureliusz),
- epikureizm wiara w postep ludzkosci i potege umyslu ludzkiego, w okresie wojen domowych i niepewnosci zycia codziennego propagowano haslo: ''zyj w ukryciu'' i ''ciesz sie chwila''(Horacy).
- PRAWO RZYMSKIE - stalo sie podstawa dla kodeksów prawnych panstw Europy sredniowiecznej i nowozytnej - najstarszym kodeksem prawnym jest Prawo XII Tablic wyryte w brazie w polowie V w. p.n.e., podkreslalo nieograniczona role ojca w rodzinie, kary dla niewolników byly ostrzejsze niz dla ludzi wolnych,
* pod wplywem prawa rozwinela sie sztuka wymowy sadowej i politycznej; obfita literatura prawnicza (komentarze, podreczniki prawa, opisy casusów, czyli konkretnych przypadków i ich roztrzygniec).
- ROZWÓJ TECHNIKI - w przeciwienstwie do Greków Rzymianie mieli umysly praktyczne, scisle, wychowani w kulcie dla zycia czynnego, stad bardzo dobrze rozwinieta technika, nowatorskie budownictwo - akwedukty (wodociagi), termy (laznie), hypokaustum (centralne ogrzewanie), wynaleziono zaprawe murarska przypominajaca dzisiejszy beton, zastosowanie cegly wplynelo na wprowadzenie sklepien, luków, kopul
- budownictwo - drogi, mosty, luki triumfalne (Konstantyna, Tytusa, Septymniusza Sewera w Rzymie), amfiteatry (koloseum), Circus Maximus (gdzie odbywaly sie wyscigi rydwanów), swiatynie (na Forum Romanum, gdzie, skupialo sie zycie publiczne Rzymu - swiatynia Westy, Saturna Janusa, Panteon - swiatynia poswiecona wszystkim bogom), bazyliki (miejsca wymiany handlowej i sadów), mauzolea (Hadriana), kolumny (Trajana), posagi (Marka Aureliusza, mówców, wodzów), popiersia, plaskorzezby, rzezby: portretowe wyrózniajace sie realizmem, statuy (np. Wilczyca kapitolinska).
- ZNACZENIE KULTURY RZYMSKIEJ
- lacina jezykiem sredniowiecznej Europy i podstawa jezyków narodowych,
- przejecie prawa,
- nawiazanie przez renesans do literatury i sztuki rzymskiej. CHRZESCIJANSTWO W I TYSIACLECIU - NARODZINY CHRZESCIJANSTWA
- zródlem wiary dla chrzescijan jest zydowska Biblia (tzw. Stary Testament) oraz Nowy Testament, w którym znajduja sie ewangelie napisane przez uczniów Jezusa: Mateusza, Marka, Lukasza i Jana oraz Dzieje Apostolskie i listy apostolskie,
- apokryfy - anonimowe utwory zydowskie i wczesnochrzescijanskie, które zostaly odrzucone i nie weszly w sklad Nowego Testamentu,
- Jezus Chrystus, syn Marii, urodzil sie w Betlejem kolo Jerozolimy, w czasie panowania cesarza Oktawiana Augusta, mieszkal i pracowal w warsztacie swojego opiekuna Józefa w Nazarecie; zostal ochrzczony przez Jana Chrzciciela, majac 30 lat rozpoczal dzialalnosc kaznodziejska i uzdrowicielska w Palestynie, skupiajac wokól siebie 12 apostolów oraz tlumy sluchajace jego nauk, uznany za Mesjasza, Syna Bozego, który przyszedl na ziemie aby zbawic ludzkosc od grzechu i wprowadzic do królestwa Bozego, popadl w konflikt z kaplanami zydowskimi, którzy skazali go na kare smierci przez ukrzyzowanie prawdopodobnie w dzien przed Pascha w piatek 7 IV 30 r. n.e. - wyrok wydal prefekt rzymski Poncjusz Pilat (w czasach panowania cesarza Tyberiusza), po trzech dniach zmartwychstal i wstapil do królestwa niebieskiego, a jego uczniowie zaniesli ''dobra nowine'' o jego zyciu, dzialalnosci i zmartwychstaniu do innych narodów,
- chrzescijanstwo glosi wiare w jednego oga w trzech osobach (Bóg Ojciec, Syn Bozy , Duch Swiety), równosc i braterstwo wszystkich ludzi, powszechna równosc w zyciu pozaziemskim, nawolywalo do wspierania biednych, pozbycia sie majatków ziemskich i nasladowanie Chrystusa, dopuszczalo istniejacy system polityczny ''oddajcie Bogu co boskie, a Cesarzowi co cesarskie'',
- zwalczanie chrzescijanstwa przez wladze rzymskie poniewaz chrzescijanie nie chcieli oddawac czci boskiej cesarzowi, w 64 r. cesarz Neron oskarzyl ich o podpalenie Rzymu, stad liczne przesladowania, aresztowania i karanie smiercia za udzial w kulcie,
- CHRZESCIJANSTWO RELIGIA PANUJACA



Dane autora:




wiedza.diaboli.pl / Historia

190 IP banned